„D'Preise sinn do": Den Aloyse Schartz, 93, erënnert sech un den 10. Mee 1940 zu Diddeleng

Op den Dag genau 86 Joer no der Aféier vun der Wehrmacht zu Lëtzebuerg erënnert sech den Diddelenger Aloyse Schartz, 93, un de Moien, wéi säi Papp méi spéit ewéi gewinnt vun der Nuetsschicht an der Schmelz heem komm ass, fir den däitschen Aféier ze melden. Hien war sechs Joer al. Säi Papp, Schmelzaarbechter, huet einfach gesot: „D'Preise sinn do".

Wat festhalen ass

• Datum vum Aféier: Freideg, 10. Mee 1940.
• Zäitzeie: Aloyse Schartz, 93 (2026), sechs Joer al am Joer 1940.
• Familljekontext: Papp Schmelzaarbechter an der Nuetsschicht; méi spéit ewéi gewinnt heem komm, fir Fra a Jong ze warnen.
• Lokal Plazen am Bericht: d'Cellula zu Beetebuerg (Wehrmacht-Positioun); d'Géigend ëm den Dr Goerens (franséischt Maschinegewier).
• D'Majoritéit vun den Awunner ass geflücht; vill si réischt Joren drop heemkomm.

De Moien

De Schartz, haut 93, erzielt RTL Lëtzebuerg, datt säi Papp méi fréi ewéi gewinnt an d'Famillljewunneng erakomm ass: „Si sëtzen zu Beetebuerg bei der Cellula." Tëscht 14 an 15 Auer huet d'Botschaft sech gedréit: „Alles an d'Haiser. D'Fransouse kommen. Si leie scho beim Dokter Goerens mat engem Maschinegewier." Déi meescht Noperen sinn an d'Kelleren oder aus der Stad geflücht. D'Familjen Schartz ass an hirer Wunneng bei der Fënster bliwwen — eng Hailung, déi den Aloyse zu deemselwege Moment als waghals an alldeeglech behält.

Wat Diddeleng erlieft huet

Diddeleng war 1940 eng Stolstad mat ronn 14 000 Awunner, geprägt vun de Schmelz vun ARBED. Den südleche Vorstoss vun der Wehrmacht ass deen Dag an d'Gemeng erakomm, a vill Awunner hu sech an déi grouss luxemburgesch Fluchtwell op Frankräich agedéngt, déi Wochen gedauert huet a zum prägende Souvenir vum Mee 1940 vum Land ginn ass. Fir déi, déi heemkomm sinn, huet d'däitsch Besatzung bis September 1944 gedauert.

Firwat dëst Zeegnis 2026 zielt

Zeegnisser, déi den 10. Mee 1940 selwer nach erlieft hunn, sinn haut mindestens an hirem Néngzeger Joerzéngt. Den RTL-Gespréich mam Schartz ass Deel vun engem stänneg fortlafenden Iwwergang vum erliewen Zeegnis zum dokumentaresche Souvenir: Oral-History-Projeten ënner Federféierung vun der Cinémathèque, Schoulprogrammer an de Musée national de la Résistance zu Esch un der Uelzecht schaffen, fir dës Berichter ze séckeren, ier déi lescht Zeegnisser verschwannen.

Op de Punkt

„D'Preise sinn do" — dräi Wierder, déi den Aloyse Schartz, 93, zanter sengen sechs Joer mat sech dréit. Zum 86. Joresdag vum däitschen Aféier zu Lëtzebuerg léisst säin Zeegnis ee vun de prägendste Moiener vum Land erëm wéi e Freideg-Moien 1940 erschéngen — plötzlech, alldeeglech an e Liewen laang erënnert.